آشنایی با اتوکلاو

آشنایی با اتوکلاو

خلاصه مقاله :

دستگاه اتوکلاو یک دستگاه فولادی بزرگ است که به عنوان یک محفظه فشار برای فرآیندهای صنعتی که به دما و فشار بالا نیاز دارند. این دستگاه مشترک در خط تولید تن ماهی و کنسروجات جهت استرلیزه کردن قوطی و حتی پخت نیز استفاده می گردد.

اتوکلاو, یکی دیگر از ماشین آلات ماشین سازی نامجو:

اتوکلاو چیست؟

واژه اتوکلاو از ترکیب دو کلمه Auto  به معنای خودکار و Clave به معنای کلید ایجاد شده است که به معنای دستگاه خود قفل‌شونده است. دستگاه اتوکلاو یک دستگاه فولادی بزرگ است که به عنوان یک محفظه فشار برای فرآیندهای صنعتی که به دما و فشار بالا نیاز دارند استفاده می‌شود در واقع فشار بالایی که درون محفظه ایجاد می‌شود باعث بسته شدن خودکار (Self-sealing) اتوکلاو می‌گردد اما برای ایمنی بیشتر، دستگاه به صورت دستی از سمت خارج هم قفل می‌شود. وجود یک شیر کنترل کننده از افزایش بیش از حد فشار درون محفظه جلوگیری می کند.

تاریخچه ابداع دستگاه اتوکلاو

این دستگاه توسط چارلز چمبرلند در سال ۱۸۷۹ اختراع شد. معمولا محفظه این دستگاه‌ها به صورت استوانه‌ای است به دلیل آنکه این نوع محفظه‌ها نسبت به محفظه‌های جعبه‌ای در برابر فشار بالا مقاومت بهتری از خود نشان می‌دهند. اتوکلاوها بیشتر برای استریل کردن مواد و تجهیزاتی همچون ظروف شیشه‌ای، ظروف آزمایشگاهی، محیط‌های کشت و … به کار گرفته می‌شوند. فرآیند استریل کردن با بخار اشباع فشار بالا در دمای ۱۲۱ درجه سانتیگراد به مدت ۱۵ دقیقه انجام می‌شود. این دما برای بسیاری از فرآیندهای استریلیزاسیون بسیار بالاست برای مثال از اتوکلاو برای استریل کردن شیر استفاده نمی‌شود چون ویژگی‌های تغذیه‌ای و طعمی آن را تغییر می‌دهد.

عملکرد دستگاه اتوکلاو:

از آب و بخار برای انجام پروسه حرارتی استفاده می‌شود. سبدهای حاوی محصولات غذایی در اتوکلا تحت تاثیر سه مرحله دمایی قرار می‌گیرند. این سه مرحله بدین صورت است که ابتدا دما درون اتوکلا افزایش یافته

در مدت زمان مشخصی محصولات در این دما نگه داشته می‌شوند و سپس عملیات سرد کردن صورت می‌پذیرد . زمانی که دما در حال افزایش است سبدهای درون اتوکلاو با شدت بالا در راستای خطی- افقی به صورت رفت و برگشتی تکان می‌خورند. در این مدل اتوکلاو با به کارگیری آب گرم و تزریق مستقیم بخار زمان رسیدن به مرحله دوم فرآیند کاهش می‌یابد. از مبدل حرارتی برای مرحله سرد کردن فرآورده‌های غذایی استفاده می‌شود. آب سرد استریل دمای محصولات را کاهش می‌دهد. این دستگاه این ویژگی را دارد که می‌توان به آن یک سیستم اضافی توزیع‌کننده آب سرد افزود.

 

کاربرد اتوکلاو:

سرعت بالای ارتعاش سبدها در این مدل دستگاه باعث افزایش سرعت انتقال انرژی حرارتی در محصولات و در نتیجه کاهش زمان فرآیند (۵ تا ۱۰ برابر به نسبت اتوکلاوهای ثابت) موردنظر می‌گردد. در واقع زمان استریلیزاسیون مواد غذایی از ۶۶ دقیقه به ۱۸ دقیقه می‌رسد. محصولاتی که نیاز به دمای بالا برای استریلیزاسیون، پاستوریزاسیون و یا پخت دارند با این مدل دستگاه قابل اتوکلاو شدن هستند.

استریل کردن با اتوکلاو:

با استفاده از استریلیزاسیون و سترون نمودن مواد غذائی در ظروف سربسته خالی از هوا می‌توان میکروارگانیسم‌های موجود و قسمت اعظم اسپور آنها را از بین برده و از فعالیت آنزیم‌های مواد غذائی چنان جلوگیری نمود که در مدت نگهداری تغییراتی به‌وجود نیاورند.

مواد گوشتی و سبزیجات که با استفاده از روش استریل کردن در اتوکلاو و با حرارات ۱۲۰ درجه ضدعفونی شده‌اند به مدت طولانی سالم می‌مانند در این حرارت تقریباً کلیه اسپور و میکروارگانیسم‌های موجود از بین برده می‌شوند. میوه‌جات ترش و آب آنها را با حرارت ۸۰ تا ۱۰۰ درجه می‌توان استریل نموده و نگهداری کرد.

اگر بخواهیم کیفیت مواد استریل شده به‌خوبی حفظ گردد علاوه بر انتخاب حرارت مناسب طول مدت حرارت دادن نیز بایستی مناسب با نوع مواد غذائی انتخاب گردد..
البته لازم به یادآوری است که در روش استریل کردن در بسته‌بندی‌های در بسته خالی از هوا نمی‌توان از رشد میکروارگانیسم‌های بی‌هوازی جلوگیری نمود.
ظرف‌های شیشه‌ای درب‌دار جهت نگهداری انواع میوه‌جات، سبزیجات، گوشت، مربا و ترشی خانگی بسیار مناسب می‌باشد باید آنها را خوب تمیز کرده و مواد موردنظر را توی آنها ریخته و سرشیشه را به‌وسیله فنر محکم کرده و در داخل ظرفی که در زیر آن یک صفحه سوراخ‌دار (آب‌کش) فلزی زنگ نزن قرار داده شده حرارت داد تحت‌تأثیر حرارت حاصل بخار آب و هوای داخل شیشه از زیر سرپوش خارج می‌گردد و بعد از سرد شدن شیشه‌های محتوی مواد غذائی در داخل آن خلاء ایجاد شده و به‌علت فشار حاصل از خارج سر آن محکم شده و به هیچ‌وجه اکسیژن با میکروارگانیسم از خارج به مدخل آن راه پیدا نمی‌نماید. برای استریل کردن میوه‌جات خام یا پخته حرارتی معادل ۷۵ تا ۹۰ درجه بین ۲۰ تا ۴۰ دقیقه و برای سبزیجات مختلف با درجه حرارت ۷۵ تا ۱۰۰ درجه به مدت ۶۰ تا ۱۰۰ دقیقه و برای غذاهای تهیه شده از گوشت و ماهی و مرغ بین حرارتی معادل صد درجه و در صورت امکان ۱۲۰ درجه لازم می‌باشد.

مواد غذائی استریل شده وقتی درشان باز گردد از حالت استریل خارج گردیده و تحت نفوذ میکروارگانیسم‌های جدید به سرعت آلوده می‌گردند از این جهت محتویات آنها بایستی به سرعت به مصرف رسانده شده و برای مدت طولانی نگهداری نگردند.
در صنایع غذائی به‌جای استفاده از شیشه‌های درب‌دار از قوطی‌های فلزی جهت تعدادی از مواد غذائی استفاده می‌شود ولی چون وجود نمک باعث تراوش مایعات داخل سلولی بخار می‌باشد لذا تغییراتی در خوراکی‌ها ایجاد می‌نماید.

اتوکلاو ها دارای ۳ کلاس هستند:

کلاس نوع اول اتوکلاو

کلاس نوع دوم

کلاس نوع سوم

دستگاه اتوکلاو کلاس اتوکلاو نوع سوم برای خرید و انتخاب این مدل باید بسیار دقت کرد. این دستگاه برای استریل وسایل پوشش دار (مثل پارچه) و حفره دار به کار نمی رود

این مدل هم مانند کلاس دوم برای ابزارهای جامد می باشد با این تفاوت که هم برای وسایل پوشش دار و هم برای بدون پوشش و وسایل سوراخ دار مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین دارای پمپ وکیوم و سیکل خشک کن می باشد.

در نوع اول پوشش وکیوم بسیار قوی دارند و تحت خلاء صورت میگیرد و همچنین صنایع نساجی را نیز پوشش می دهد.

 

 

روش کار با اتوکلاو

نحوه کاربری عمومی اتوکلاو در ذیل شرح داده شده است:

اتوکلاو را روشن کنید.
در اتوکلاو را بازکنید. در اتوکلاوهای با حجم زیاد، این فرآیند به صورت الکترومکانیکی و در اتوکلاوهای متوسط و کوچک اغلب دستی انجام می شود.
سبدها یا ظرفهای استریلیزاسیون که حاوی مواد از قبل آماده شده تمیز، شسته، خشک، طبقه بندی و بسته بندی شده است را مطابق با دستورالعملهای نحوه چیدمان توصیه شده توسط سازنده، در داخل اتاقک استریلیزاسیون قراردهید.
در اتوکلاو را ببندید.
چرخه استریلیزاسیون مورد نیاز را بسته به نوع موادی که استریل می شوند، انتخاب کنید به طور معمول دکمه متناسب با چرخه موردنیاز فشار داده می شود که به طور خودکار چرخه برنامه ریزی شده را آغازمی کند. از این لحظه به بعد، فرآیند به روش زیر ادامه می یابد.

تمیزکردن فیلتر بخار

هشدار: پیش از جداکردن فیلتر بخار، فشار بخار داخل سیستم را ازبین ببرید.

محافظ را بردارید.
شبکه توری را بردارید.
به دقت تمیزکنید.
شبکه توری را دوباره نصب کنید.
محافظ را دوباره در جای خود قراردهید.
در این قسمت، بعضی از رایجترین مشکلات توضیح دادهشده است. توصیه میشود کابران بسته به تنوع مدلها و تکنولوژیهای موجود از کتابچه راهنمای کاربری برای اتوکلاو استفاده کنند.

 

جهت کسب اطلاعات بیشتر در خصوص راه اندازی خطوط تولید صنایع غذایی از طریق شماره های زیر با ما در ارتباط باشید.